بحبوحه جنگ بود، رگبار گلوله از دو طرف می بارید، صدای سنگین و موزون «دوشکا» هیبتی خاص به معرکه می بخشید.
جنگ آوران کتائبی در عین الرمانه ^۱ در نقاط مرتفع در کمائن مسلح و مجهز تیراندازی می کردند و هر جنبنده ای را در شیاح^۲ شکار می کردند.
جنگ آوران مسلمان، پشت دیوارهای، پشت کیسه های شن، در مخفی گاه های مختلف کمین کرده بودند. ابتکار عمل، به دست کتائب بود و مسلمانان جنبه دفاعی داشتند و گاه گاهی برای خالی نبودن عریضه، انگشت روی مشاشه مسلسل فشار داده، بدون هدف دقیق رگبار گلوله به سوی عین الرمانه سرازیر می کردند.
ما، در سول شیاح، سه مرکز دفاعی به عهده گرفته بودیم که خطرناک ترین آنها نزدیک خیابان اسعداسعد بود. مطابق معمول برای سرکشی و دلجویی از جنگ آوران حرکت^۳ همه روزه به دیدار مراکز مختلف آن و جوانان جنگنده آن می رفتم و با آن ها می نشستم و چای می خوردم. پشت سنگر را بازدید می کردم. مواقع کتائبی ها را می دیدم، گاهی نقشه می کشیدم، گاهی طرح می دادم و خلاصه ساعاتی را در میان جنگ آوران می گذراندم.
موازی خیابان اسعداسعد، خیابان کوچکی است به نام شارع خلیل که همچون اسعداسعد هدف تیراندازان کتائبی است و هر جنبنده ای را هدف گلوله قرار می دهند.
در کنار این خیابان، پشت دیواری بلند ایستاده بودم و دزدکی از کنار دیوار به عین الرمانه نگاه می کردم و کمین گاه های آن ها را بررسی می نمودم. خیابان ساکت بود، پرنده ای پر نمی زد، حتی صدای گلوله هم خاموش بود. سکوتی وحشتناک تر از مرگ سایه گسترده بود...
و من در دنیایی از بهت و ترس و نا امیدی سیر می کردم...
آن طرف خیابان، در فاسله ۱۰ متری خانه ای بود که بچه ای دو یا سه ساله در آن بازی می کرد، در خانه باز بود و یک باره بچه به میان خیابان کوچک دوید...
بدون اداره فریادی ضجه وار و رعد صفت که تا به حال نظیرش را از خود نشنیده بودم، از اعماق سینه ام به آسمان بلند شد...
نمی دانم چه گفتم؟ و چه حالتی به من داست؟ و انفجار ضجه ام چه آتشفشانی را برانگیخت؟...
اما فورا مادری جوان و مضطرب جیغی زد و با موی ژولیده و پای برهنه به میان خیابان دوید... هنوز دستش به کودک نرسیده بود که صدای تیری بلند شد و بر سینه پر مهرش نشست! چرخی زد و با ضجه ای دردناک بر زمین غلطید. دستی به سینه گذاشت که از میان انگشتانش خون فواره می زد و دست دیگرش را به سوی بچه اش دراز کرده بود و می گفت: «آه فرزندم! آه فرزندم!»
من دیگر نتوانستم تحمل کنم، جای صبر نبود، خطر مرگ و ترس از خطر. دیگر جایی از اعراب نداشت، با سرعت برق خود را به وسط خیابان رساندم و با یک ضرب بچه را بلند کردم و با یک خیز دیگر خود را به طرف دیگر خیابان به داخل خانه کشاندم...
گلوله می باید و مسلما تیراندازان ماهر کتائبی منتظر همین لحظه بودند، اما شانس بود و حساب احتمالات، تا از میان گلوله کدام یک، را به خاک بیاندازد...
وارد خانه شدم، بچه زیر بازویم دست و پا می زد. به سمت مادر توجه کردم، دیدم هنوز دستش طرف فرزند دراز است و دیدگانش نگران ماست! وقتی از سلامتی ما اطمینان یافت آهی دردناک کشید و سرش را بر زمین گذاشت و دستش بر زمین افتاد...
بچه را در گوشه ای گذاشتم و آماده شدم تا خود را برای نجات مادر به مهلکه بیاندازم... تمام این حوادث یکی دو ثانیه بیش تر طول نکشید ولی آن قدر مخوف و دردناک و ضجه آور بود که تا اعماق استخوان هایم نفوذ کرد...
در این وقت دوستان رزمنده ام نیز فرا رسیده بودند و بی مهابا از هر گوشه ای، رگبار گلوله را همچون باران به سمت عین الرمانه سرازیر می کردند و پرده ای از گلوله برای حمایت ما به وجود آوردند...
در این موقع، به وسط خیابان رسیده بودم و جنگنده ای دیگر نیز کمک کرد و در مدتی کم تر از یک ثانیه مادر را به خانه کشاندیم...
بچه، خود را در آغوش مادر انداخت و مادر آهی کشید و بچه را بر سینه سوراخ شده خود فشرد. بچه گریه می کرد و از گوشه چشم مادر قطره اشکی سرازیر شده بود...
اشک سرور، اشک شکر برای نجات فرزندش...
اما آرام آرام دست مادر شل شد و چشمان خسته اش به سمت گوشه ای خشک شد. آری مادر جان داده بود و بچه هنوز گریه می کرد...
زن ها و بچه های همسایه جمع شده بودند، شیون می کردند، فریاد می نمودند، می آمدند و می رفتند، شلوغ و پلوغ شده بود...
اما من در دنیای دیگری سیر می کردم، دور از مردم، دور از سر و صدا، دور از معرکه جنگ، به این کودک خیره شده بودم، کودکی که جنایت کرده بود! چه جنایتی!
مادرش را به کشتن داده بود و در عین حال بیگناه بود و از صورت معصومش و چشمان اشک آلودش و لب های لرزانش پاکی و صفا و نیاز به مادر خوانده می شد...
به صورت این مادر فداکار نگاه می کردم که دستش بر سینه اش و پنجه هایش در میان خونش خشک شده بود. گوشه چشمانش هنوز اشک آلود بود و در گوشه لبش لبخند آرامش و آسایش خوانده می شد...

پی نوشت
۱. نام منطقه ای در بیروت
۲. همان
۳. منظور حرکت المحرومین، گروهی که امام موسی صدر در میان شیعیان تشکیل داد.
-------------------
در این مهلکه بد نبود قهرمان جنگ های داخلی لبنان شهید چمران را فراموش نکنیم. یادداشت بالا خاطره ای از ایشان در کتاب «خدا بود و دیگر هیچ نبود» است. فقط باید اوج روح این آدم را در آن لحظات درک کرد تا بفهمیم در میان آن همه درگیری چه طور به این عوالم رسید.